Bệnh trĩ: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị & phòng ngừa

THAM VẤN BỞI BÁC SĨ

Giám đốc Cơ sở 2 Phòng Khám Đa Khoa Quốc Tế Sài Gòn

Bệnh trĩ không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Một số dấu hiệu bị trĩ như đau rát, chảy máu khi đi vệ sinh,… thường bị người bệnh bỏ qua do tâm lý ngại ngùng. Chủ động nhận biết sớm và lựa chọn hướng điều trị phù hợp sẽ giúp người bệnh cải thiện tình trạng hiệu quả, hạn chế các biến chứng không mong muốn.

Mục lục:

Bệnh trĩ là bệnh gì?

Bệnh trĩ là tình trạng xảy ra khi các mạch máu ở vùng hậu môn – trực tràng bị giãn nở quá mức, hình thành nên các búi trĩ. Hệ thống mạch này bao gồm các mao mạch nhỏ, tĩnh mạch và mối nối giữa động – tĩnh mạch, được bao quanh bởi mô liên kết và cơ trơn.

Thông thường, các cấu trúc này đóng vai trò hỗ trợ hoạt động co – giãn của hậu môn. Tuy nhiên, khi áp lực trong lòng ống hậu môn tăng lên, chẳng hạn do rặn khi đại tiện hoặc táo bón kéo dài, lượng máu dồn ứ sẽ khiến các mạch máu bị sưng phồng, dẫn đến trĩ. Theo thời gian, nếu mô nâng đỡ yếu đi – đặc biệt ở người lớn tuổi – các cục trĩ có thể lòi ra ngoài ống hậu môn, gây nên hiện tượng trĩ nội sa.

Búi trĩ là gì — Bệnh trĩ xảy ra do dãn quá mức các đám rối tĩnh mạch trĩ ở mô xung quanh hậu môn

Phân loại bệnh trĩ

Bệnh trĩ được chia thành hai hình thức phổ biến là trĩ nội và trĩ ngoại, tùy theo vị trí xuất hiện của cục trĩ trong ống hậu môn – trực tràng.

Trĩ ngoại là dạng mà búi trĩ hình thành bên dưới đường lược – ranh giới giữa hậu môn và trực tràng. Chúng nằm sát mép hậu môn, được phủ bởi lớp da bên ngoài (biểu mô vảy), và người bệnh có thể dễ dàng cảm nhận được khi sờ.

Ngược lại, trĩ nội lại phát sinh ở bên trên đường lược. Trĩ nằm sâu trong ống hậu môn, được bao bọc bởi lớp niêm mạc và biểu mô chuyển tiếp, nên thường khó nhận biết ở giai đoạn sớm.

Mức độ nghiêm trọng của bệnh trĩ nội thường được đánh giá qua 4 cấp độ, dựa vào mức độ sa ra ngoài của búi trĩ:

Cấp độ 1: Trĩ chưa lộ ra ngoài, vẫn nằm hoàn toàn bên trong hậu môn.
Cấp độ 2: Khi đi vệ sinh, trĩ có thể hơi lòi ra nhưng sau đó tự co lại vào trong mà không cần tác động.
Cấp độ 3: Búi trĩ sa ra ngoài khi đại tiện hoặc vận động mạnh. Người bệnh cần dùng tay đẩy nhẹ thì trĩ mới trở lại vị trí ban đầu.
Cấp độ 4: Đây là mức nặng nhất, trĩ luôn nằm ngoài ống hậu môn, không thể tự co lại và cũng khó đẩy vào trong, gây nhiều bất tiện và đau đớn.

Nguyên nhân gây ra bệnh trĩ

Các yếu tố làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm:

Thói quen ít vận động, thường xuyên ngồi lâu một chỗ hoặc ngồi trên bồn cầu trong thời gian dài; đồng thời có thói quen rặn mạnh khi đi vệ sinh.
Tình trạng thừa cân, béo phì cũng góp phần gây áp lực lên vùng hậu môn.
Chế độ ăn thiếu rau xanh và chất xơ, kèm theo việc tiêu thụ nhiều thực phẩm cay nóng.
Uống không đủ nước hàng ngày, kết hợp với việc sử dụng nhiều đồ uống có cồn như bia, rượu.
Phụ nữ trong giai đoạn mang thai dễ mắc bệnh do áp lực vùng chậu tăng lên.
Các bệnh lý liên quan đến đường tiêu hóa như táo bón kéo dài hoặc tiêu chảy mãn tính.
Quan hệ tình dục qua đường hậu môn cũng là một yếu tố nguy cơ.
Sự xuất hiện của khối u ở vùng tiểu khung, như u đại trực tràng hoặc u xơ tử cung, có thể gây áp lực và dẫn đến bị trĩ.

Thuốc trị bệnh trĩ — Ít vận động, ngồi nhiều là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh trĩ

Triệu chứng bệnh trĩ

Người bị bệnh trĩ thường gặp phải một số biểu hiện đặc trưng như:

Xuất hiện khối phồng ở vùng hậu môn khi đi đại tiện. Trường hợp nặng, khối này có thể lộ ra ngoài thường xuyên, ngay cả khi không rặn.
Búi trĩ có thể bị phù nề, đau đớn khi bị tắc nghẽn mạch máu hoặc sa nghẹt.
Hiện tượng chảy máu khi đi ngoài là dấu hiệu phổ biến, máu có thể dính nhẹ trên giấy vệ sinh, nhỏ giọt hoặc phun thành tia. Mức độ chảy máu thường gia tăng nếu người bệnh rặn nhiều.
Hậu môn thường xuyên bị ngứa ngáy hoặc có cảm giác kích ứng, đôi khi dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác như nhiễm giun.
Cảm giác đau nhức, khó chịu quanh vùng hậu môn có xu hướng nặng dần khi các cục trĩ phát triển lớn hơn.

Dấu hiệu bệnh trĩ — Hậu môn ngứa ngáy, đi ngoài ra máu là biểu hiện thường gặp của người bệnh trĩ

Biến chứng của bệnh trĩ

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh trĩ có thể tiến triển âm thầm và kéo dài, gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Nhiều người chỉ tìm đến bác sĩ khi triệu chứng đã nặng, như cục trĩ phồng to, đau rát hoặc chảy máu kéo dài. Ở giai đoạn này, việc điều trị thường phức tạp hơn do xuất hiện các biến chứng:

Thiếu máu mãn tính: Tình trạng chảy máu hậu môn thường xuyên khiến cơ thể bị mất máu, dẫn đến mệt mỏi, hoa mắt, suy nhược, thậm chí phải truyền máu để phục hồi.
Sa nghẹt búi trĩ: Khi trĩ lòi hẳn ra ngoài và không thể tự co lại, chúng có thể bị chèn ép, gây cản trở tuần hoàn máu và làm tăng nguy cơ hoại tử.
Hình thành cục máu đông: Việc máu không lưu thông tốt trong trĩ dễ dẫn đến đông máu, gây đau dữ dội và có khả năng phải can thiệp ngoại khoa.
Viêm nhiễm vùng hậu môn: Viêm da, ngứa rát, loét hậu môn có thể xảy ra, đặc biệt nếu trĩ bị hoại tử và tiếp xúc với vi khuẩn từ phân.
Tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng: Người bị trĩ có khả năng mắc ung thư ở khu vực đại trực tràng cao hơn bình thường. Kiểm soát bệnh trĩ tốt có thể góp phần giảm nguy cơ này một cách đáng kể.

Trĩ nội là gì — Biến chứng nguy hiểm của bệnh trĩ là gây ra polyp hay ung thư đại trực tràng

Khi nào cần đi gặp bác sĩ

Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu của bệnh trĩ, bạn nên đi khám tại cơ sở y tế để được bác sĩ chẩn đoán chính xác.

Với trường hợp trĩ nhẹ, bác sĩ thường tư vấn về chế độ ăn uống và hướng dẫn dùng thuốc điều trị tại nhà.

Nếu tình trạng trĩ đã tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể cần can thiệp bằng thủ thuật hoặc phẫu thuật kết hợp với sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ tại bệnh viện.

Trường hợp bệnh trĩ gây ra các biến chứng nghiêm trọng như chảy máu nhiều, hậu môn bị hoại tử hoặc đau rát dữ dội làm ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh cần được nhập viện kịp thời để tránh nguy hiểm, không nên tự ý điều trị tại nhà trong những tình huống này.

Khám trĩ như thế nào — Nên gặp bác sĩ khi có các dấu hiệu của bệnh trĩ để tránh gây ra các biến chứng nghiêm trọng

Cách trị bệnh trĩ

Một số cách chữa bệnh trĩ được áp dụng tùy theo mức độ và triệu chứng của từng người bệnh:

Điều trị nội khoa

Ở giai đoạn nhẹ, bệnh nhân cần chú ý thay đổi thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng để cải thiện tình trạng trĩ. Việc bổ sung nhiều chất xơ trong khẩu phần ăn giúp làm mềm phân, giảm tình trạng táo bón và hạn chế chảy máu. Đồng thời, nên tránh sử dụng các thực phẩm cay nóng, rượu bia và hạn chế đứng hoặc ngồi quá lâu một chỗ. Thói quen đi đại tiện đều đặn, tránh rặn mạnh cũng rất cần thiết. Ngoài ra, ngâm vùng hậu môn bằng nước ấm giúp làm dịu các triệu chứng khó chịu. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể dùng thuốc bôi hoặc thuốc đặt để giảm sưng viêm và tăng cường lưu thông máu quanh búi trĩ.

Cách chữa bệnh trĩ tại nhà — Bổ sung chất xơ trong khẩu phần ăn giúp làm mềm phân, giảm tình trạng táo bón

Can thiệp ngoại khoa

Khi trĩ đã phát triển nặng, đặc biệt có hiện tượng huyết khối, phẫu thuật là phương án cần thiết nhằm loại bỏ trĩ và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Ngoài ra, một số phương pháp điều trị không phẫu thuật nhưng có tác dụng tốt gồm:

Thắt búi trĩ bằng vòng cao su: Là thủ thuật đơn giản, trong đó một vòng cao su được đặt và siết chặt ở chân trĩ để làm giảm nguồn cung cấp máu, khiến búi trĩ teo nhỏ và rụng đi. Cách này thường áp dụng cho trĩ độ 2 và 3, có ưu điểm là dễ thực hiện, ít đau và chi phí hợp lý, thường không cần nằm viện.
Chích xơ búi trĩ: Phương pháp này phù hợp với trĩ giai đoạn sớm, đặc biệt là trĩ nội độ 1 và 2. Bằng cách tiêm một lượng nhỏ chất làm xơ dưới lớp niêm mạc của cục trĩ, quá trình xơ hóa được kích thích giúp búi dần thu nhỏ lại. Tuy nhiên, kỹ thuật này không áp dụng cho bệnh trĩ ngoại hoặc trĩ có biến chứng viêm nhiễm, hoại tử.

Hiện nay, ngoài các phương pháp truyền thống, có một số kỹ thuật phẫu thuật tiên tiến được áp dụng rộng rãi nhằm mang lại hiệu quả tốt hơn và giảm thiểu đau đớn cho người bệnh.

Phương pháp Longo (stapled hemorrhoidectomy) được sử dụng phổ biến cho trĩ độ 3 và 4. Kỹ thuật này không cắt trực tiếp mà khâu niêm mạc trực tràng bị sa lên, giúp búi trĩ co lại và giảm đau do không làm tổn thương vùng da quanh hậu môn.

Kỹ thuật khâu triệt mạch THD sử dụng siêu âm để xác định và thắt các mạch máu nuôi trĩ, giảm phình giãn và đau đớn.

Các phương pháp truyền thống như Miligan-Morgan, Ferguson, Whitehead thường can thiệp trực tiếp và gây đau nhiều hơn.

Lưu ý khi phẫu thuật:

Không nên phẫu thuật cho người có hệ miễn dịch yếu hoặc viêm đại tràng hoạt động. Phẫu thuật cấp cứu có nguy cơ biến chứng cao hơn. Các biến chứng thường gặp gồm đau, nhiễm trùng, chảy máu và bí tiểu. Một số trường hợp có thể mất kiểm soát đại tiện do tổn thương cơ thắt hậu môn.

Bệnh trĩ có nguy hiểm không — Thắt búi trĩ bằng vòng cao su khiến búi trĩ teo nhỏ và rụng đi

Cách phòng tránh bệnh trĩ

Để tránh mắc bệnh trĩ hoặc giảm nhẹ các triệu chứng, việc duy trì phân mềm và dễ dàng khi đại tiện là điều quan trọng nhất. Một số cách phòng ngừa hiệu quả gồm:

Bổ sung nhiều chất xơ trong khẩu phần ăn bằng cách ăn nhiều rau xanh, hoa quả tươi và các loại ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, lúa mạch, gạo lứt… Việc tăng lượng chất xơ nên thực hiện từ từ để hạn chế đầy hơi hoặc khó chịu.
Uống đủ nước mỗi ngày, khoảng 1,5 – 2 lít hoặc tương đương từ 6-8 cốc nước, giúp phân không bị khô cứng, dễ đi ngoài hơn.
Sử dụng thêm các sản phẩm bổ sung chất xơ không cần kê đơn hỗ trợ làm mềm phân và duy trì thói quen đại tiện đều đặn. Lưu ý khi dùng các sản phẩm này cần uống nhiều nước để tránh táo bón.
Tránh rặn mạnh khi đi vệ sinh, vì hành động này làm tăng áp lực lên các mạch máu ở vùng hậu môn, dễ gây sa búi trĩ và chảy máu.
Đi đại tiện ngay khi có nhu cầu, tránh nhịn vì phân sẽ cứng lại do nước bị hấp thụ, khiến quá trình đại tiện khó khăn hơn.
Tăng cường vận động hàng ngày bằng các bài tập thể dục nhẹ nhàng để giảm nguy cơ táo bón và giúp duy trì cân nặng hợp lý.
Hạn chế ngồi lâu một chỗ, đặc biệt là trên bồn cầu, vì điều này làm tăng áp lực lên tĩnh mạch hậu môn, dễ gây trĩ.

Làm sao để búi trĩ thụt vào — Tránh rặn mạnh, ngồi quá lâu khi đi vệ sinh

Một số câu hỏi thắc mắc về bệnh trĩ

Bệnh trĩ có ảnh hưởng đến sinh sản không?

Trĩ là bệnh lý liên quan đến hệ tiêu hóa nên không ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản. Tuy nhiên, các triệu chứng của trĩ có thể gây khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt và tâm lý, nhất là ở phụ nữ mang thai.

Bệnh trĩ có lây không?

Không. Bệnh trĩ không phải là bệnh truyền nhiễm nên không có khả năng lây từ người này sang người khác qua tiếp xúc, ăn uống hay sinh hoạt chung.

Bị trĩ nên đi vệ sinh như thế nào?

Bị trĩ nên đi vệ sinh đúng cách bằng cách không rặn mạnh, đi ngay khi có cảm giác buồn đại tiện, không ngồi lâu trên bồn cầu (dưới 5 phút), rửa bằng nước ấm thay vì giấy khô và cố gắng tạo thói quen đi vệ sinh vào cùng một thời điểm mỗi ngày.

Bệnh trĩ có thể được kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Đừng ngần ngại tìm đến bác sĩ khi có dấu hiệu bất thường để tránh những biến chứng không mong muốn.

Hotline: (028) 38 213 456

Website: https://taimuihongsg.com

Đặt Hẹn Khám Bệnh Online: https://taimuihongsg.com/dat-hen-kham-benh/