Cúm A: Triệu chứng nhận biết, những lưu ý quan trọng và cách phòng ngừa

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm A gây ra, có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Bệnh thường xuất hiện với các biểu hiện như sốt, ho, đau họng, đau nhức cơ thể và mệt mỏi. Tuy nhiên, những triệu chứng này cũng có thể gặp trong các bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác.

Việc nhận biết triệu chứng cúm A, theo dõi diễn tiến bệnh và áp dụng các biện pháp phòng ngừa phù hợp giúp người bệnh chăm sóc sức khỏe tốt hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ lây nhiễm cho người xung quanh.

Vậy cúm A có những dấu hiệu nào, khi mắc bệnh cần lưu ý điều gì và làm sao để bảo vệ gia đình trước virus cúm?

Cúm A là gì? Bệnh lây truyền như thế nào?

Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus influenza A gây ra. Đây là một trong những loại virus cúm gây bệnh cúm mùa ở người, bên cạnh virus cúm B.

Các phân nhóm cúm A lưu hành theo mùa ở người bao gồm A(H1N1) và A(H3N2).

Virus cúm có thể lây truyền qua các hạt chứa virus được phát tán khi người mắc bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở. Nguy cơ lây nhiễm tăng khi tiếp xúc gần với người bệnh, đặc biệt trong không gian kín, đông người và thông khí kém.

Virus cũng có thể lây gián tiếp khi tay bị nhiễm bẩn rồi chạm vào mắt, mũi hoặc miệng.

Sau khi tiếp xúc với virus, triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 1–4 ngày, trung bình khoảng 2 ngày.

Tại những quốc gia có khí hậu nhiệt đới như Việt Nam, cúm mùa có thể lưu hành quanh năm. Vì vậy, không nên chỉ chú ý phòng bệnh vào những thời điểm thời tiết thay đổi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cúm mùa có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi, nhưng một số nhóm có nguy cơ mắc bệnh nặng hoặc gặp biến chứng cao hơn.

Triệu chứng cúm A thường gặp cần nhận biết

Triệu chứng cúm A thường khởi phát tương đối đột ngột. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng sau đó nhanh chóng xuất hiện sốt, mệt mỏi và đau nhức toàn thân.

Những dấu hiệu thường gặp bao gồm:

1. Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh

Sốt là biểu hiện thường gặp khi mắc cúm A. Người bệnh có thể sốt kèm rét run, cảm giác nóng lạnh hoặc vã mồ hôi.

Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc cúm A đều bị sốt. Một số trường hợp, đặc biệt ở người cao tuổi, có thể không biểu hiện sốt rõ rệt.

2. Ho và đau họng

Ho, thường là ho khan, có thể xuất hiện từ giai đoạn đầu của bệnh.

Người bệnh cũng có thể cảm thấy rát họng, đau khi nuốt hoặc khó chịu ở vùng họng.

Ho đôi khi kéo dài sau khi các triệu chứng khác đã cải thiện. Vì vậy, cần theo dõi diễn tiến và đi khám nếu ho trở nặng hoặc xuất hiện khó thở.

3. Đau đầu, đau cơ và nhức mỏi toàn thân

Đây là nhóm triệu chứng khá đặc trưng của cúm mùa.

Người bệnh có thể cảm thấy đau đầu, nhức mỏi cơ bắp, đau khớp hoặc mệt mỏi nhiều hơn so với một đợt cảm lạnh thông thường.

Mức độ đau nhức có thể khác nhau tùy từng người.

4. Nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi

Cúm A cũng có thể gây nghẹt mũi, chảy nước mũi và khó chịu vùng mũi họng.

Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu cho cúm A vì còn xuất hiện trong cảm lạnh, viêm mũi và nhiều bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác.

5. Mệt mỏi, giảm khả năng sinh hoạt

Người mắc cúm A có thể cảm thấy uể oải, chán ăn và thiếu năng lượng.

Một số trường hợp cần nghỉ ngơi nhiều hơn trong những ngày đầu mắc bệnh.

Ở trẻ em, cúm đôi khi còn gây nôn hoặc tiêu chảy, dù đây không phải những biểu hiện nổi bật nhất.

Lưu ý: Không thể khẳng định mắc cúm A chỉ dựa vào triệu chứng. Khi cần xác định tác nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Triệu chứng cúm A khác cảm lạnh thông thường như thế nào?

Cúm A và cảm lạnh đều là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus, vì vậy có thể gây ho, đau họng, nghẹt mũi hoặc chảy nước mũi.

Tuy nhiên, hai tình trạng có một số đặc điểm thường gặp khác nhau:

Đặc điểm	Cúm A	Cảm lạnh thông thường
Khởi phát	Thường đột ngột	Thường từ từ
Sốt	Thường gặp nhưng không phải lúc nào cũng có	Ít gặp hơn ở người lớn
Đau nhức cơ thể	Có thể rõ rệt	Thường nhẹ hơn
Mệt mỏi	Có thể nhiều	Thường nhẹ hơn
Ho	Thường gặp	Có thể gặp
Nghẹt mũi, chảy mũi	Có thể gặp	Thường gặp

Bảng trên chỉ giúp nhận biết những khác biệt thường thấy, không đủ để tự chẩn đoán.

Ngoài cảm lạnh, các bệnh như COVID-19 và những nhiễm virus hô hấp khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự cúm A.

Những ai cần đặc biệt lưu ý khi mắc cúm A?

Phần lớn người khỏe mạnh mắc cúm có thể hồi phục sau khoảng một tuần, mặc dù ho và mệt mỏi đôi khi kéo dài hơn.

Tuy nhiên, cúm A có thể gây bệnh nặng hoặc biến chứng, đặc biệt ở những nhóm có nguy cơ cao như:

• Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi, trong đó trẻ dưới 2 tuổi có nguy cơ cao hơn.
• Người cao tuổi, đặc biệt từ 65 tuổi trở lên.
• Phụ nữ mang thai và người trong thời gian gần sau sinh.
• Người mắc bệnh mạn tính như hen phế quản, bệnh phổi, bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh thận.
• Người suy giảm miễn dịch do bệnh lý hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

Những người thuộc nhóm nguy cơ cao nên liên hệ cơ sở y tế sớm khi có triệu chứng nghi ngờ cúm, ngay cả khi bệnh mới khởi phát.

Việc được đánh giá sớm giúp bác sĩ cân nhắc điều trị phù hợp, bao gồm thuốc kháng virus khi có chỉ định.

Mắc cúm A cần lưu ý gì để hồi phục và hạn chế lây nhiễm?

Khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc đã được xác định mắc cúm A, người bệnh cần chú ý chăm sóc sức khỏe và phòng lây nhiễm cho người xung quanh.

1. Nghỉ ngơi và bổ sung đủ nước

Nghỉ ngơi giúp cơ thể có điều kiện hồi phục trong giai đoạn mắc bệnh.

Người bệnh nên uống đủ nước, ăn uống phù hợp với khả năng và theo dõi các biểu hiện như sốt, ho, mệt mỏi hoặc khó thở.

Đối với trẻ nhỏ, phụ huynh cần chú ý lượng nước trẻ uống, khả năng bú hoặc ăn và số lần đi tiểu để nhận biết nguy cơ mất nước.

2. Không tự ý sử dụng kháng sinh

Cúm A do virus gây ra, vì vậy kháng sinh không có tác dụng trực tiếp đối với virus cúm.

Chỉ sử dụng kháng sinh khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có nhiễm khuẩn cần điều trị.

Việc tự dùng kháng sinh có thể gây tác dụng không mong muốn và góp phần làm tăng tình trạng kháng kháng sinh.

3. Thuốc kháng virus cần được bác sĩ chỉ định

Một số trường hợp mắc cúm A có thể được bác sĩ chỉ định thuốc kháng virus, chẳng hạn oseltamivir.

Thuốc thường mang lại lợi ích tốt nhất khi bắt đầu sớm, lý tưởng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng.

Tuy nhiên, ở người bệnh nặng, phải nhập viện hoặc có nguy cơ biến chứng cao, bác sĩ vẫn có thể chỉ định điều trị sau thời điểm này.

Không nên tự mua hoặc sử dụng thuốc kháng virus khi chưa được hướng dẫn.

4. Hạn chế tiếp xúc để tránh lây bệnh

Người mắc cúm nên ở nhà, hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong thời gian còn triệu chứng.

Có thể trở lại các hoạt động bình thường khi triệu chứng nhìn chung đã cải thiện và không còn sốt ít nhất 24 giờ mà không sử dụng thuốc hạ sốt.

Sau đó, nên tiếp tục tăng cường các biện pháp phòng lây nhiễm trong 5 ngày tiếp theo, như đeo khẩu trang phù hợp khi tiếp xúc với người khác, vệ sinh tay và bảo đảm thông khí.

Người suy giảm miễn dịch hoặc người bệnh nặng có thể cần được hướng dẫn riêng về thời gian phòng lây nhiễm.

5. Theo dõi triệu chứng, không chủ quan khi bệnh trở nặng

Một số người có thể xuất hiện biến chứng như viêm phổi, làm nặng bệnh mạn tính hoặc những vấn đề sức khỏe khác.

Nếu người bệnh khó thở, đau ngực, mệt lả hoặc có dấu hiệu bất thường, cần được đánh giá y tế kịp thời.

Khi nào mắc cúm A cần đi khám hoặc cấp cứu?

Người mắc cúm A nên liên hệ bác sĩ sớm nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, triệu chứng nặng, không cải thiện hoặc trở nên xấu đi.

Ở người lớn, cần cấp cứu khi xuất hiện:

• Khó thở hoặc thở hụt hơi rõ rệt.
• Đau hoặc tức ngực kéo dài.
• Lú lẫn, khó đánh thức hoặc co giật.
• Chóng mặt kéo dài, suy kiệt nghiêm trọng.
• Không đi tiểu, gợi ý tình trạng mất nước nghiêm trọng.
• Sốt hoặc ho đã cải thiện nhưng sau đó quay trở lại và nặng hơn.

Ở trẻ em, các dấu hiệu cần cấp cứu bao gồm:

• Thở nhanh, khó thở hoặc rút lõm lồng ngực.
• Môi hoặc mặt tím tái.
• Lơ mơ, khó đánh thức, không tương tác như bình thường.
• Co giật.
• Có dấu hiệu mất nước như không tiểu trong nhiều giờ, khô miệng hoặc khóc không có nước mắt.
• Trẻ dưới 12 tuần tuổi có sốt.

Không nên chờ đủ các dấu hiệu trên mới đưa người bệnh đi khám. Khi có biểu hiện nghiêm trọng hoặc diễn tiến bất thường, cần được đánh giá ngay.

Cách phòng ngừa cúm A hiệu quả cho cả gia đình

Phòng ngừa cúm A không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn góp phần hạn chế lây truyền trong gia đình, trường học và nơi làm việc.

Tiêm vắc xin cúm hằng năm

Tiêm vắc xin cúm mùa là biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc cúm và các biến chứng nghiêm trọng.

Virus cúm có thể thay đổi theo thời gian, đồng thời khả năng bảo vệ của vắc xin cũng giảm dần. Vì vậy, việc tiêm phòng hằng năm được khuyến nghị cho các nhóm tuổi và đối tượng phù hợp.

Đặc biệt, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ từ 6 tháng tuổi, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và nhân viên y tế cần chú ý đến việc tiêm phòng theo hướng dẫn chuyên môn.

Trẻ dưới 6 tháng tuổi chưa đủ tuổi tiêm vắc xin cúm, vì vậy việc bảo vệ trẻ cần chú trọng đến tiêm phòng cho những người xung quanh và hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh.

Rửa tay thường xuyên

Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt sau khi ho, hắt hơi, chăm sóc người bệnh hoặc trước khi ăn.

Có thể sử dụng dung dịch sát khuẩn tay phù hợp khi không có sẵn xà phòng và nước.

Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi

Sử dụng khăn giấy để che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, sau đó bỏ khăn đúng nơi quy định và vệ sinh tay.

Nếu không có khăn giấy, nên ho hoặc hắt hơi vào khuỷu tay áo thay vì lòng bàn tay.

Giữ không gian thông thoáng

Tăng cường thông khí trong phòng ở, lớp học và nơi làm việc khi điều kiện cho phép.

Hạn chế ở lâu trong không gian kín, đông người, đặc biệt khi đang có người mắc bệnh đường hô hấp.

Hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc cúm

Nếu trong gia đình có người mắc cúm, nên giảm tiếp xúc gần khi có thể, đặc biệt với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền.

Người đang có triệu chứng nên đeo khẩu trang phù hợp khi cần tiếp xúc với người khác, đồng thời vệ sinh các bề mặt thường xuyên chạm vào.

Bài viết cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Địa chỉ: 1–3 và 6–8 Trịnh Văn Cấn, Phường Bến Thành, TP.HCM.

Hotline: (028) 38 213 456

Website: https://taimuihongsg.com

Đặt Hẹn Khám Bệnh Online: https://taimuihongsg.com/dat-hen-kham-benh/