Sốt xuất huyết: Dấu hiệu nhận biết sớm và biện pháp phòng ngừa hiệu quả

Dấu hiệu sốt xuất huyết thường bắt đầu bằng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau nhức cơ thể và có thể kèm buồn nôn hoặc phát ban. Những triệu chứng này dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh nhiễm virus khác, khiến người bệnh chủ quan trong những ngày đầu.

Sốt xuất huyết Dengue có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Phần lớn người bệnh hồi phục sau khoảng 1–2 tuần, nhưng một số trường hợp có thể chuyển nặng, đặc biệt vào thời điểm sốt bắt đầu giảm.

Vì vậy, nhận biết sớm triệu chứng, theo dõi đúng thời điểm và chủ động phòng tránh muỗi đốt là những bước quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.

1. Sốt xuất huyết là bệnh gì? Nguyên nhân do đâu?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua vết đốt của muỗi Aedes mang virus, đặc biệt là muỗi Aedes aegypti, thường được gọi là muỗi vằn.

Virus Dengue có bốn type huyết thanh chính. Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần trong đời và việc từng mắc bệnh không đồng nghĩa với miễn dịch hoàn toàn trước các type virus còn lại.

Muỗi truyền bệnh thường hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối. Chúng có thể sinh sản trong những vật dụng chứa nước đọng quanh nhà.

Bệnh có thể xuất hiện quanh năm tại Việt Nam và nguy cơ lây truyền thường tăng khi điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi phát triển.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sốt xuất huyết là bệnh do virus lây truyền qua muỗi và việc phát hiện sớm, tiếp cận chăm sóc y tế phù hợp có vai trò quan trọng trong giảm nguy cơ biến chứng.

2. Dấu hiệu sốt xuất huyết nhận biết sớm là gì?

Sau khi bị muỗi mang virus đốt, các triệu chứng thường xuất hiện trong khoảng 4–10 ngày. Không phải người nhiễm virus nào cũng biểu hiện bệnh rõ ràng.

Ở người có triệu chứng, những dấu hiệu sốt xuất huyết thường gặp gồm:

2.1. Sốt cao đột ngột

Người bệnh có thể sốt cao, đôi khi đến 39–40°C, kéo dài khoảng 2–7 ngày.

Sốt có thể kèm cảm giác ớn lạnh, mệt mỏi và giảm khả năng sinh hoạt bình thường.

Tuy nhiên, chỉ dựa vào nhiệt độ cơ thể không thể xác định người bệnh có mắc sốt xuất huyết hay không.

2.2. Đau đầu và đau phía sau hốc mắt

Một số người xuất hiện đau đầu rõ rệt, đôi khi kèm cảm giác đau sau hốc mắt.

Triệu chứng có thể gây khó chịu khi làm việc, đọc sách hoặc nhìn màn hình trong thời gian dài.

2.3. Đau nhức cơ, khớp và toàn thân

Đau mỏi cơ thể là biểu hiện thường gặp trong giai đoạn sốt.

Người bệnh có thể cảm thấy đau nhức tay chân, lưng, cơ hoặc khớp, kèm theo tình trạng uể oải.

2.4. Buồn nôn, chán ăn hoặc nôn

Sốt xuất huyết có thể gây buồn nôn, giảm cảm giác thèm ăn hoặc nôn.

Nếu nôn nhiều, người bệnh có nguy cơ mất nước và cần được đánh giá y tế.

Đặc biệt, nôn liên tục là một dấu hiệu cảnh báo cần chú ý, không nên xem là triệu chứng tiêu hóa thông thường.

2.5. Phát ban hoặc nổi các nốt đỏ trên da

Một số người xuất hiện ban đỏ trong quá trình mắc bệnh.

Phát ban có thể xuất hiện ở thân mình hoặc tay chân, nhưng không phải trường hợp sốt xuất huyết nào cũng có ban.

Cần phân biệt ban da thông thường với các biểu hiện xuất huyết dưới da hoặc chảy máu bất thường.

Lưu ý: Các triệu chứng trên cũng có thể xuất hiện trong cúm, COVID-19 và nhiều bệnh nhiễm trùng khác. Việc chẩn đoán cần dựa vào thăm khám và xét nghiệm phù hợp.

Phân Biệt Sốt Xuất Huyết Với Cúm Và Viêm Đường Hô Hấp Trên

3. Các giai đoạn sốt xuất huyết cần đặc biệt lưu ý

Một trong những điều quan trọng khi theo dõi bệnh là hiểu rằng sốt giảm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với hồi phục.

Giai đoạn sốt

Thường kéo dài khoảng 2–7 ngày, với các biểu hiện như sốt cao, đau đầu, đau mỏi cơ thể, buồn nôn và đôi khi phát ban.

Người bệnh có thể cảm thấy rất mệt nhưng chưa xuất hiện dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.

Giai đoạn nguy hiểm

Giai đoạn này thường xuất hiện quanh thời điểm hạ sốt, hay gặp từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh.

Ở một số trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện thoát huyết tương, cô đặc máu, giảm thể tích tuần hoàn hoặc xuất huyết nghiêm trọng.

Đây là thời điểm cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe và tuân thủ lịch tái khám, xét nghiệm theo chỉ định.

Giai đoạn hồi phục

Khi bệnh diễn tiến thuận lợi, người bệnh bắt đầu ăn uống tốt hơn, tiểu nhiều hơn và tình trạng toàn thân dần cải thiện.

Tuy nhiên, thời gian hồi phục khác nhau ở từng người và vẫn cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ.

Điều quan trọng cần nhớ: Sốt giảm nhưng xuất hiện đau bụng, nôn liên tục hoặc mệt lả không phải là dấu hiệu hồi phục an toàn.

4. Dấu hiệu sốt xuất huyết cảnh báo chuyển nặng

Bên cạnh các triệu chứng ban đầu, người bệnh và gia đình cần nhận biết những dấu hiệu cảnh báo để kịp thời đến cơ sở y tế.

Các dấu hiệu đáng chú ý gồm:

• Đau bụng nhiều hoặc đau tăng dần, đặc biệt đau liên tục.
• Nôn nhiều hoặc nôn liên tục, không thể ăn uống bình thường.
• Chảy máu bất thường, chẳng hạn chảy máu chân răng, chảy máu mũi hoặc các biểu hiện xuất huyết niêm mạc.
• Lừ đừ, li bì, vật vã hoặc bứt rứt bất thường.
• Tiểu ít, khát nhiều, tay chân lạnh, có thể gợi ý tình trạng mất nước hoặc tuần hoàn không ổn định.
• Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác sức khỏe xấu đi rõ rệt.

Nếu xuất hiện nôn ra máu, đi ngoài phân đen, ngất, khó thở nhiều, rối loạn ý thức hoặc các biểu hiện nghi sốc, cần đến khoa cấp cứu ngay.

Theo CDC – Symptoms of Dengue and Testing, các dấu hiệu cảnh báo có thể xuất hiện trong vòng 24–48 giờ sau khi sốt giảm. Sốt xuất huyết nặng là tình trạng cấp cứu y tế.

Không nên chờ xuất hiện đầy đủ các dấu hiệu trên mới đưa người bệnh đi khám.

5. Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, nên làm gì?

Khi có sốt và các triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt nếu đang sinh sống tại khu vực có nguy cơ lây truyền Dengue, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Nghỉ ngơi và theo dõi triệu chứng

Hạn chế hoạt động gắng sức, theo dõi nhiệt độ, tình trạng ăn uống, số lần nôn và lượng nước tiểu.

Nếu được bác sĩ cho theo dõi tại nhà, cần tái khám đúng hẹn, kể cả khi đã giảm sốt.

Bổ sung nước phù hợp

Người bệnh có thể uống nước lọc, dung dịch bù nước đường uống hoặc các loại nước phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Nên uống từng ngụm nhỏ nếu buồn nôn.

Không cố uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn và không tự ý truyền dịch tại nhà. Người có bệnh tim, thận hoặc cần hạn chế dịch phải tuân thủ hướng dẫn riêng của bác sĩ.

Sử dụng thuốc hạ sốt an toàn

Paracetamol có thể được sử dụng để hạ sốt và giảm đau theo đúng liều phù hợp với độ tuổi, cân nặng và tình trạng sức khỏe.

Không tự ý dùng aspirin, ibuprofen hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác khi nghi ngờ sốt xuất huyết, vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.

Không tự ý sử dụng kháng sinh vì sốt xuất huyết là bệnh do virus và kháng sinh không điều trị được virus Dengue.

Không chủ quan khi hết sốt

Một số biến chứng có thể xuất hiện vào thời điểm nhiệt độ cơ thể bắt đầu giảm.

Vì vậy, người bệnh cần tiếp tục theo dõi các dấu hiệu cảnh báo và tuân thủ hướng dẫn tái khám.

Theo CDC – Manage Dengue, chăm sóc người bệnh cần chú trọng nghỉ ngơi, bù dịch phù hợp, kiểm soát sốt an toàn và phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng.

6. Sốt xuất huyết được chẩn đoán bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng, thời gian khởi phát bệnh, yếu tố dịch tễ và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Tùy từng giai đoạn, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm như:

• Xét nghiệm NS1: Có thể hỗ trợ phát hiện kháng nguyên virus Dengue trong giai đoạn sớm.
• Xét nghiệm PCR: Hỗ trợ phát hiện vật liệu di truyền của virus trong thời gian phù hợp.
• Xét nghiệm kháng thể IgM/IgG: Được cân nhắc theo thời điểm mắc bệnh và mục đích đánh giá.
• Công thức máu, hematocrit và tiểu cầu: Giúp theo dõi diễn tiến và hỗ trợ đánh giá nguy cơ biến chứng.

Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ diễn giải trong bối cảnh lâm sàng. Một kết quả âm tính ở giai đoạn sớm không phải lúc nào cũng loại trừ được sốt xuất huyết.

Người bệnh không nên tự kết luận bệnh chỉ dựa trên số lượng tiểu cầu hoặc một chỉ số xét nghiệm riêng lẻ.

7. Biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả

Phòng ngừa sốt xuất huyết cần kết hợp giữa loại bỏ nơi sinh sản của muỗi và hạn chế muỗi đốt.

7.1. Loại bỏ nước đọng quanh nhà

Muỗi Aedes có thể sinh sản trong những dụng cụ chứa nước sạch hoặc nước đọng.

Hãy kiểm tra thường xuyên:

• Bình hoa, chậu cây và khay hứng nước.
• Xô, chậu, thùng chứa nước.
• Lốp xe cũ, chai lọ hoặc vật dụng bỏ ngoài trời.
• Máng xối và các vị trí có thể đọng nước.

Đổ bỏ nước không cần thiết, cọ rửa dụng cụ chứa nước định kỳ và đậy kín các vật dụng dự trữ nước.

7.2. Phòng tránh muỗi đốt

Có thể áp dụng các biện pháp:

• Mặc quần áo dài tay, che phủ da khi phù hợp.
• Sử dụng sản phẩm xua muỗi đúng hướng dẫn và phù hợp với độ tuổi.
• Lắp lưới chống muỗi ở cửa ra vào, cửa sổ.
• Ngủ màn, kể cả khi nghỉ vào ban ngày nếu có nguy cơ muỗi đốt.
• Giữ nhà cửa và khu vực sinh hoạt thông thoáng, hạn chế nơi muỗi trú ẩn.

7.3. Chủ động bảo vệ trẻ em và người có nguy cơ

Trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được quan tâm khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ sốt xuất huyết.

Gia đình nên chủ động phòng muỗi đốt, theo dõi sức khỏe và đưa người bệnh đến cơ sở y tế khi cần thiết.

7.4. Tìm hiểu về tiêm vắc xin sốt xuất huyết

Vắc xin sốt xuất huyết đã được triển khai tại một số quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Tuy nhiên, chỉ định tiêm phụ thuộc vào loại vắc xin, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn hiện hành của cơ quan y tế.

Người dân nên trao đổi trực tiếp với cơ sở tiêm chủng đủ điều kiện để được tư vấn phù hợp.

Tiêm vắc xin không thay thế các biện pháp diệt lăng quăng, loại bỏ nước đọng và phòng tránh muỗi đốt.

Theo WHO – Dengue, kiểm soát muỗi truyền bệnh và hạn chế tiếp xúc với muỗi là những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc sốt xuất huyết.

8. Chủ động nhận biết sớm để bảo vệ sức khỏe gia đình

Nhận biết dấu hiệu sốt xuất huyết từ sớm giúp người bệnh chủ động thăm khám, theo dõi diễn tiến và phát hiện kịp thời những biểu hiện bất thường.

Đặc biệt, không nên chủ quan khi sốt giảm, bởi đây có thể là thời điểm xuất hiện dấu hiệu cảnh báo ở một số người bệnh.

Bên cạnh việc chăm sóc sức khỏe, mỗi gia đình nên duy trì thói quen loại bỏ nước đọng, phòng tránh muỗi đốt và giữ môi trường sống sạch sẽ.

Chủ động phòng muỗi, nhận biết triệu chứng và đi khám đúng thời điểm là những bước quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng do sốt xuất huyết.

Khi nghi ngờ mắc bệnh, hãy đến cơ sở y tế phù hợp để được thăm khám và hướng dẫn theo dõi. Nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, cần đến cơ sở có khả năng cấp cứu và điều trị sốt xuất huyết, không trì hoãn.

Bài viết cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế việc chẩn đoán và điều trị trực tiếp của bác sĩ.

Khám Và Theo Dõi Tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Sài Gòn

• Địa chỉ: 1 – 3, 6 – 8 Trịnh Văn Cấn, Phường Bến Thành, Quận 1, TP. Hồ Chí Minh
• Hotline cấp cứu & Đặt hẹn: (028) 38.213.456
• Website: https://taimuihongsg.com/