Ngủ ngáy là bệnh gì? Nguyên nhân, triệu chứng, phòng ngừa và điều trị

Ngủ ngáy là bệnh gì?

Ngủ ngáy là hiện tượng khi ngủ, người bệnh phát ra âm thanh vô thức, thường gây tiếng ồn khó chịu. Âm thanh này xuất phát từ rung động tại vòm họng, do luồng không khí đi qua bị cản trở.

Mức độ tiếng ngáy có thể dao động từ nhẹ, khó nhận biết, đến âm thanh lớn gây ảnh hưởng tới những người xung quanh. Đôi khi còn trở thành nguyên nhân dẫn đến xung đột trong sinh hoạt hàng ngày.

Phân tích ngủ ngáy từ góc độ sinh bệnh học

Tình trạng ngáy xảy ra khi luồng không khí đi qua vòm họng làm rung động các mô mềm, đặc biệt là khẩu cái mềm. Mức độ rung động này phụ thuộc vào nhiều yếu tố như khối lượng mô, sức cơ vùng cổ họng, cấu trúc giải phẫu và vận tốc luồng không khí khi hít vào.

Một người không ngáy khi tỉnh táo cho thấy giảm trương lực cơ khi ngủ là yếu tố quan trọng gây ra tình trạng này. Khi cơ vùng họng bị giãn ra trong lúc ngủ, đường thở trên dễ bị thu hẹp, làm tăng tốc độ luồng khí, từ đó kích thích rung mô mềm, gây nên tiếng ngáy và thở khò khè.

Nguy cơ ngủ ngáy càng cao khi có những bất thường về cấu trúc đường thở như:

• Cằm nhỏ hoặc cằm lẹm
• Lệch vách ngăn mũi
• Thừa cân hoặc béo phì
• Lưỡi to bất thường
• U vùng vòm họng

Ngủ ngáy do đâu?

Ngáy nguyên phát

Đây là tình trạng phát ra tiếng ngáy trong khi ngủ không kèm theo thức giấc, không gây kích thích quá mức, nhưng vẫn làm hạn chế luồng không khí và có thể gây giảm bão hòa oxy trong máu hoặc rối loạn nhịp tim.

Ngay cả những người không cảm thấy buồn ngủ ban ngày vẫn có thể gặp phải tình trạng này.

Rối loạn nhịp thở khi ngủ

Tình trạng ngáy khi ngủ thường là dấu hiệu cảnh báo rối loạn nhịp thở khi ngủ, bao gồm từ hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp trên đến chứng ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA). Dù cơ chế gây tắc nghẽn đường thở trên tương tự nhau, nhưng mức độ nghiêm trọng và hậu quả sẽ khác biệt, chủ yếu gây rối loạn giấc ngủ.

Đối với OSA, người bệnh gặp ít nhất 5 đợt ngưng thở hoặc giảm thở mỗi giờ ngủ, mỗi đợt kéo dài tối thiểu 10 giây. Bệnh thường kèm theo một hoặc nhiều triệu chứng:

• Buồn ngủ ban ngày, mệt mỏi, mất ngủ hoặc cơn buồn ngủ không kiểm soát.
• Thức giấc với cảm giác nín thở, thở gấp, hoặc nghẹt thở.
• Người ngủ cùng nhận thấy ngáy to, hơi thở bị ngưng hoặc gián đoạn khi ngủ.

Chứng ngưng thở khi ngủ được phân loại mức độ như sau:

• Nhẹ: 5–15 lần/giờ.
• Trung bình: 16–30 lần/giờ.
• Nặng: Hơn 30 lần/giờ.

Trong khi đó, hội chứng tắc nghẽn đường hô hấp trên cũng gây buồn ngủ ban ngày và các dấu hiệu giống OSA, nhưng số lần ngưng thở hoặc giảm oxy máu không đủ để chẩn đoán OSA.

Dù ngáy đơn thuần thường không gây nguy hiểm, nhưng OSA có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như tăng huyết áp, đột quỵ, rối loạn nhịp tim, và thậm chí suy thận nếu không được điều trị kịp thời.

Các nguyên nhân khác

Một số nguyên nhân ngủ ngáy khác bao gồm:

• Tuổi tác cao: Cơ vùng họng yếu dần theo thời gian, dễ gây rung và phát tiếng ngáy.
• Thừa cân, béo phì: Tăng mỡ quanh cổ gây hẹp đường thở.
• Sử dụng rượu hoặc thuốc an thần: Làm giãn cơ họng quá mức khi ngủ.
• Nghẹt mũi mạn tính hoặc tắc nghẽn đường thở: Khiến luồng không khí bị cản trở.
• Hàm nhỏ hoặc lẹm về phía sau: Làm giảm không gian đường thở.
• Giới tính nam: Nam giới có nguy cơ ngáy cao hơn nữ giới.
• Phụ nữ giai đoạn tiền mãn kinh: Thay đổi nội tiết tố làm tăng nguy cơ ngủ ngáy.
• Thai kỳ: Thay đổi hormone và tăng cân khi mang thai có thể góp phần gây ngáy.
• Bất thường cấu trúc đường thở.
• Yếu tố di truyền hoặc thói quen ngủ trong gia đình cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ ngáy.

Triệu chứng ngủ ngáy

Khi ngáy, người ta thường phát ra âm thanh rung, lạch cạch hoặc tiếng ồn lớn khi thở lúc ngủ.

Đối với người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, ngoài ngủ ngáy còn thường gặp thêm nhiều triệu chứng điển hình khác, bao gồm:

• Ngừng thở trong lúc ngủ, kèm theo giật mình tỉnh giấc đột ngột.
• Buồn ngủ ban ngày, dễ ngủ gật không kiểm soát.
• Nhức đầu vào buổi sáng, do thiếu oxy não khi ngủ.
• Tăng cân hoặc khó kiểm soát cân nặng.
• Cảm giác mệt mỏi, uể oải sau khi thức dậy.
• Thức giấc giữa đêm, làm gián đoạn giấc ngủ sâu.
• Khó tập trung vào ban ngày, ảnh hưởng đến công việc và sinh hoạt.

  

Cách để chẩn đoán ngủ ngáy

Để xác định mức độ nghiêm trọng của tình trạng ngáy, đặc biệt khi nghi ngờ chứng ngưng thở khi ngủ, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm chuyên sâu hoặc nghiên cứu giấc ngủ. Bên cạnh đó, bác sĩ Tai Mũi Họng sẽ kiểm tra mũi, họng, và vùng cổ để phát hiện các nguyên nhân tiềm ẩn gây ra hiện tượng này.

Trong quá trình thăm khám, bác sĩ có thể đặt một số câu hỏi nhằm đánh giá chính xác hơn:

• Mức độ âm thanh và tần suất của tiếng ngáy.
• Tư thế ngủ nào làm tình trạng ngáy nặng hơn.
• Những ảnh hưởng do rối loạn giấc ngủ, như buồn ngủ ban ngày, khó tập trung hoặc giảm trí nhớ.
• Dấu hiệu ngưng thở khi ngủ, chẳng hạn như ngưng thở từng đợt trong khi ngủ.

Cách chữa ngủ ngáy hiệu quả

Việc điều trị ngủ ngáy cần kết hợp giữa quản lý yếu tố nguy cơ và áp dụng các phương pháp giúp mở rộng đường thở hoặc cố định các cấu trúc liên quan.

Các biện pháp chung

Đối với trường hợp ngáy nguyên phát, các biện pháp chung có thể giúp cải thiện đáng kể, dù hiệu quả còn phụ thuộc vào từng bệnh nhân cụ thể, vì mức độ nhận thức về ngáy thường khá chủ quan.

Một số phương pháp phổ biến bao gồm:

• Tránh rượu và thuốc an thần trong vài giờ trước khi đi ngủ để hạn chế giãn cơ vùng cổ họng.
• Gối đầu cao hơn khi ngủ, sử dụng giường nâng đầu, thiết bị định vị cơ thể, hoặc ngủ nghiêng để giữ đường thở thông thoáng.
• Giảm cân và duy trì cân nặng hợp lý để giảm áp lực lên đường thở.
• Điều trị nghẹt mũi bằng thuốc thông mũi hoặc xịt corticosteroid giúp cải thiện luồng không khí khi ngủ.

  

Đeo dụng cụ hỗ trợ

Các thiết bị hỗ trợ điều trị cần được cung cấp bởi nha sĩ chuyên môn, đã qua đào tạo đặc biệt. Mặc dù có thể gặp một số tác dụng phụ như khó chịu khớp thái dương hàm (TMJ), lệch răng, hoặc tiết nhiều nước bọt, phần lớn bệnh nhân đều đáp ứng tốt với các phương pháp này.

• Sử dụng thiết bị kéo xương hàm dưới: Đây là dụng cụ phổ biến nhất dành cho bệnh nhân. Thiết bị giúp đưa hàm dưới và lưỡi về phía trước so với hàm trên, từ đó mở rộng đường thở trong khi ngủ. Các thiết bị này có thể điều chỉnh dần dần sau lần lắp đầu tiên để tối ưu hóa hiệu quả điều trị.
• Sử dụng dụng cụ giữ lưỡi: Dụng cụ này sử dụng lực hút để giữ lưỡi cố định ở vị trí phía trước, giúp ngăn cản lưỡi tụt ra sau gây tắc nghẽn đường thở. Ngoài ra, hiện nay còn có thiết bị kích thích cơ lưỡi tháo rời, sử dụng ban ngày để tăng cường chức năng cơ lưỡi cho bệnh nhân bị ngủ ngáy hoặc OSA.
• Sử dụng thiết bị CPAP: CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) là thiết bị duy trì áp suất dương liên tục trong đường thở bằng cách truyền khí qua mặt nạ đeo ở mũi hoặc cả mũi và miệng. Bằng cách này, CPAP giúp ngăn ngừa hẹp hoặc xẹp đường hô hấp trên khi ngủ. CPAP rất hiệu quả trong điều trị OSA và cũng có tác dụng tích cực với tình trạng ngáy khi ngủ nguyên phát.

  

Phẫu thuật

Khi đường thở bị chít hẹp do các vấn đề như polyp mũi, phì đại amidan, hoặc lệch vách ngăn mũi, các can thiệp phẫu thuật có thể giúp khắc phục và cải thiện độ thông thoáng của đường thở. Ngoài ra, một số kỹ thuật phẫu thuật hầu họng cũng được áp dụng để điều trị cả ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) hoặc ngáy ngủ không kèm ngưng thở.

• Phẫu thuật tạo hình hầu họng: Đây là phương pháp phẫu thuật dưới gây mê toàn thân, nhằm tái cấu trúc lưỡi gà, vòm họng, và thành hầu để mở rộng đường thở. Mặc dù có thể giúp giảm ngáy, nhưng hiệu quả của phương pháp này thường chỉ kéo dài vài năm.
• Phẫu thuật sử dụng Coblator và laser (LAUP): So với phẫu thuật tạo hình hầu họng, phương pháp này ít xâm lấn hơn nhờ sử dụng công nghệ laser và Coblator. Mục tiêu là giảm kích thước lưỡi gà và khẩu cái mềm, giúp mở rộng đường hô hấp trên.
• Phẫu thuật tạo hình bằng thuốc tiêm: Kỹ thuật này tiêm thuốc đặc biệt vào lớp dưới niêm mạc khẩu cái mềm, giúp làm cứng và giảm kích thước mô mỡ ở thành sau họng và đáy lưỡi, từ đó hạn chế tắc nghẽn đường thở khi ngủ.
• Phẫu thuật gia cố vòm miệng: Phương pháp này sử dụng đầu dò nhiệt để truyền năng lượng vào khẩu cái mềm, giúp tăng độ cứng của cấu trúc này và ngăn ngừa hẹp đường thở trong khi ngủ.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh ngủ ngáy

Việc điều chỉnh lối sống và thói quen hàng ngày có thể giúp giảm tần suất ngáy cũng như cải thiện chất lượng giấc ngủ. Một số biện pháp phòng ngừa hiệu quả bao gồm:

• Kiểm soát cân nặng, duy trì chỉ số BMI hợp lý để hạn chế chèn ép đường thở.
• Tránh sử dụng rượu bia và thuốc lá, vì các chất này làm giãn cơ vùng họng, tăng nguy cơ ngủ ngáy.
• Giảm căng thẳng, stress và không thức khuya, giúp cơ thể thư giãn và giữ trương lực cơ vùng họng ổn định khi ngủ.
• Điều trị triệt để các bệnh lý mũi xoang, các vấn đề về miệng họng và hệ hô hấp để đảm bảo luồng khí thông suốt khi ngủ.

  

Giải đáp thắc mắc về bệnh ngủ ngáy

Ngủ ngáy có tốt không?

Mức độ nguy hiểm của tình trạng ngáy phụ thuộc vào tần suất, loại ngáy và mức độ nghiêm trọng:

• Ngáy nhẹ: Xuất hiện không thường xuyên, chủ yếu gây phiền cho người ngủ cùng, hiếm khi ảnh hưởng sức khỏe.
• Ngáy nguyên phát: Xảy ra hơn 3 lần mỗi tuần, có thể gây khó chịu hơn. Nếu kèm gián đoạn giấc ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ, cần xét nghiệm để xác định nguyên nhân.
• Ngáy do ngưng thở khi ngủ (OSA): Mức độ nghiêm trọng nhất. Nếu không điều trị, dễ gây rối loạn giấc ngủ, buồn ngủ ban ngày, và làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, đột quỵ, và trầm cảm.

Ngủ ngáy có lây không?

Đây không phải bệnh lây truyền, nhưng có thể mang tính di truyền. Nếu trong gia đình có tiền sử béo phì hoặc cấu trúc đường thở bất thường, bạn cũng có nguy cơ cao ngáy, vì béo phì là yếu tố góp phần chính gây ra tình trạng này.

Làm thế nào để giảm tiếng ồn khi ngủ ngáy?

Ngoài các thiết bị hỗ trợ giảm ngáy, người bệnh có thể chọn ngủ riêng trong phòng có cách âm để hạn chế ảnh hưởng tiếng ngáy tới người xung quanh, giúp mọi người có giấc ngủ chất lượng hơn.

Khi nào bệnh ngủ ngáy cần đi khám?

Nếu ngáy là dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ, cần điều trị sớm để tránh biến chứng nguy hiểm.

Bạn nên đi khám khi có các dấu hiệu sau:

• Ngáy hơn 3 lần mỗi tuần.
• Tiếng ngáy to, khó chịu.
• Ngáy kèm thở hổn hển, nghẹt thở hoặc khịt mũi.
• Béo phì hoặc tăng cân gần đây.
• Buồn ngủ ban ngày, thiếu tập trung.
• Nhức đầu buổi sáng.
• Huyết áp cao.
• Nghiến răng khi ngủ.
• Đi tiểu đêm thường xuyên.

Chế độ ăn uống giúp giảm ngủ ngáy là gì?

Để hạn chế tình trạng ngáy, người bệnh nên tránh ăn quá no vào bữa tối và không ăn sát giờ đi ngủ. Việc này giúp giảm áp lực lên đường thở, hạn chế trào ngược dạ dày, từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm nguy cơ ngáy khi ngủ.

Tóm lại, ngủ ngáy là tình trạng phổ biến nhưng không nên xem nhẹ, nhất là khi nó đi kèm với các dấu hiệu như khó thở, mệt mỏi ban ngày hoặc huyết áp cao. Chủ động thay đổi lối sống, áp dụng các biện pháp hỗ trợ và tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa là cách tốt nhất để kiểm soát và điều trị hiệu quả!

Hotline: (028) 38 213 456

Website: https://taimuihongsg.com

Đặt Hẹn Khám Bệnh Online: https://taimuihongsg.com/dat-hen-kham-benh/

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

Bệnh ngưng thở khi ngủ ở trẻ là gì? Tìm hiểu nguyên nhân và cách trị

15 cách chữa ngưng thở khi ngủ đơn giản, hiệu quả và lưu ý thực hiện

8 Cách Điều Trị Viêm Phế Quản Ở Người Lớn Tại Nhà Không Dùng Kháng Sinh

Khàn Tiếng Nhưng Không Đau Họng Là Bệnh Gì? Có Đáng Lo? Phải Làm Sao?